In het Wolter-archief van Douwes Fine Art (waarover meer in een toekomstig blog) zit een zwart-wit foto van ‘t Oude Oosterdok, een schilderij dat Wolter exposeerde op de voorjaarstentoonstelling van Arti-leden, in april-mei 1920. Hij ontving daarvoor destijds de gouden medaille die H.M. Koningin Wilhelmina jaarlijks aan Arti ter beschikking stelde. Een onafhankelijke jury bepaalde aan welk werk de onderscheiding werd toegekend.
H.J. Wolter–’t Oude Oosterdok Foto Douwes Fine Art
Volgens een handgeschreven aantekening op de achterkant van de foto zou dit werk eigendom zijn van het ‘Museo Moderno te Madrid’. Een Wolter in een Spaans museum?
Aantekeningen op de achterkant van de foto
Hoe kwam dat daar en, belangrijker, was het werk nog in dat museum. Uit onderzoek bleek allereerst dat vermoedelijk het Museo de Arte Moderna in Madrid werd bedoeld. Dat museum bestaat niet meer, maar de collectie is na 1992 verdeeld tussen het Museo Reina Sofía (zeg maar: het Stedelijk) en het Museo del Prado, dat een collectie en een statuur heeft die vergelijkbaar zijn met die van het Rijksmuseum. Contact met Reina Sofía leerde al snel dat het werk niet daar was, maar in het Prado. De conservator deelde een kleine foto, die bevestigde dat het ging om ’t Oude Oosterdok. Het werk was volgens zijn informatie vermoedelijk aangekocht nadat het was geëxposeerd op een tentoonstelling van Nederlandse schilderijen in Madrid in mei 1921.
Omslag catalogus Exposición Holandesa 9 – 31 mei 1921, waar ’t Oude Oosterdok te zien was.
De conservator van het Prado museum was al even behulpzaam. Hij bevestigde dat het schilderij behoort tot de collectie van het museum, waar het is geregistreerd als Puerta de Amsterdam.
Uit een vergelijking van de zwart-wit foto met een meegezonden kleuren-afbeelding van het schilderij (zie hieronder) bleek dat het inderdaad ging om ’t Oude Oosterdok.
Het Oosterdok is tussen 1828 en 1832 aangelegd om de dichtslibbing van de 17e-eeuwse haven – het open water front – tegen te gaan. Daarvóór werden aan de Oost- en Westkant van het Damrak dijken geplaatst. De Oostelijke dijk liep van de Oude Waal tot voorbij de Oostenburgergracht. Het zo ontstane Oosterdok omvatte ook het Marinedok, met ’s Lands Zeemagazijn (het huidige Scheepvaartmuseum). Het Oosterdok was toegankelijk via een schutsluis die werd gebruikt door zeeschepen en binnenvaarders, die geloste lading verder vervoerden. Ook schepen die voor reparatie op een van de werven aan de Kattenburgergracht of de Wittenburgergracht moesten zijn maakten gebruik van de sluis.
H.J. Wolter – ’t Oude Oosterdok (ca. 1920) Foto Archivo fotográfico del Museo del Prado
Wie dit grote en kleurrijke werk ziet begrijpt dat het in 1920 werd bekroond met de gouden medaille van de vorstin. Het licht komt van links, net buiten het schilderij, waardoor een bijzonder tegenlicht effect ontstaat. Dat wordt geaccentueerd door de vage contouren van het Scheepvaarthuis (rechts, met de toren) en de 17e eeuwse pakhuizen links daarvan, aan de Prins Hendrikkade. Het Scheepvaarthuis was tussen 1913 en 1916 gebouwd als hoofdkantoor voor zes Nederlandse rederijen. Reizigers konden er reizen boeken, onder meer naar Nederlands Oost-Indië en Afrika, maar ook vrachtgevers handelden hun zaken af in het gebouw, het eerste voorbeeld van de architectuur van De Amsterdamse School.
Op het schilderij van Wolter liggen in het water van het Oosterdok enkele beurtvaartschepen, die goederen en passagiers vervoerden op vaste lijnen, de zogenaamde beurtvaart. Op de achtergrond ligt een tweemaster, een zeilschip dat inmiddels vrijwel uit het vrachtvervoer was verdwenen. De kleine stoomboot op de voorgrond is een havensleepboot.
Wolter schilderde het Oosterdok vanaf het Oosterdokseiland, dat met twee andere kunstmatige eilanden in de jaren 1870 was aangelegd voor de bouw van het Centraal Station. Op dat eiland verrezen in de afgelopen decennia onder meer de Openbare Bibliotheek (OBA) en het Conservatorium, evenals een aantal grote kantoorgebouwen.